“Bakın şu deyyusun kaç tarlası var.”
Halk Türküsü
18 Eylül 2026
Yağmur çiseliyor, demir parmaklıklara vuran damlaların çıkardığı ses sinirimi bozuyor.
Neyse ki kediler var.
Kedilere bakıyorum. Yemek yemelerine, duruşlarına, bakışlarına, kapışmalarına… Beyhude çaba, hiçbir şey anlamıyorum tabii.
Olsun, yine de kedilere bakıyorum.
Çünkü Onur’lar kedilere bakabilir.
20 Eylül 2026
Pagon uygarlığının efsanevi kralı Hu-Yan Rato, 82 yaşında öldüğünde o günkü dünyanın en zengin insanıydı. Atları, cariyeleri, altınları ve tahtıyla birlikte gömüldü. Halk cenaze merasiminde çok ağladı (evlerine dönünce herkes sevinçten göbek attı). Birkaç sene sonra Pagonya Nehri taştı ve kral Hu-Yan Rato’nun mezarındakiler tekrar gün yüzüne çıktı.
Nehir kıyısındaki derme çatma bir evden çıkan 6 yaşındaki kel kafalı bir oğlancık suda yüzen kocaman koltuğu görünce babasına seslendi. Babası suya atlayıp tahtı çıkardı. Sonra da ağ attı, altınları avladı, kralın gömülü hazinesinin büyük bir kısmı bu yoksul ailenin olmuştu artık. Atlardan, cariyelerden ve kralın kendisinden eser kalmamıştı tabii, onlar iyi kalpli böceklere yem olalı çok olmuştu.
Çocuk büyüdü. Saçları uzadı, sonra döküldü. Çocukları, torunları oldu. Uzun hayatındaki tek kayda değer olay kralın tahtını görüp babasına seslenmesiydi. Bunu yıllarca, defalarca ve her seferinde yeni ayrıntılar ekleyerek çocuklarına, torunlarına anlattı.
Sonra o da öldü.
22 Eylül 2026
gölgesi yok bir gül
avucunda can verdi
hep güzel kokuyor artık elleri
***
elinde tüfek
uyumuş çocuk asker
saklambaç oynuyor rüyasında
***
barış diye haykırdı
bütün ölü askerler
duyulmadı sesleri
23 Eylül 2026
Önceden bu kadar takılmazdım mevsimlerin geçişine. Son birkaç yıldır değişti. Bilhassa yazın bitişi ciddi ciddi üzüyor beni.
Günler fısıldıyor zamanın geçtiğini. Aylar yüksek sesle söylüyor aynı şeyi. Mevsimlerse tokat atıyor, yüzümüzde dört parmağının izi: “Zaman hızla geçiyor.”
Zamanın attığı tokatlar sadece yüzümüzde değil, bedenimizde ve zihnimizde de kalıcı izler bırakıyor. Saçımız dökülüyor, kilo alıyoruz, gözaltlarımız belirginleşiyor iyice. Kulaklar nasılsa büyüyor, bacaklar inceliyor, bel çevresi genişliyor. Unutmaya başlıyoruz isimleri, 93 yazında gittiğimiz tatili, izlediğimiz filmleri.
Zaman, evin barkın yıkılsın senin!

Halil Yörükoğlu, trafik ışıklarında geçen zamanı değerlendirmiş. Teşbihte hata olmaz: Zamanın tokadını böyle savuşturmaya çalışmış. Başarılı da olmuş. Kırmızı ışıkta beklerken kuşlar gibi daldan dala konarak yazmış. Ne iyi etmiş.
Biliyorsunuzdur belki. Halil Yörükoğlu yıllardır ABD’de yaşıyor. Göçmenliğe ilişkin duygularını bazı öykülerinde çok güzel işlemişti. Kırmızı ışıklarda yazdığı metinlerde de var bu.
Kuşları seviyor Halil. Son öykü kitabı Şu An Saat Kaç’ta “Güvercin” adlı bir öyküsü vardı. Şimdi bir kez daha okudum, yine gözlerim doldu. Anlatmayacağım öyküyü, bulun okuyun.
Kırmızı Işık Yazıları’nda da “Güvercin” adlı bir metin var. Yolda güvercin gübresi taşıyan bir tıra denk gelince köyündeki tek kuşçu olan Arif abiyi hatırlıyor:
“Ufaktık. Hiç evlenmemişti. Terasta yatardı. Abi sen bunlarla yatıyon cumaya gidince kokmuyor musun dedim ben. Sen bir daha gelme dedi. Evin oradan izlemeye başladım kuşlarını. Gökyüzü her yerden görünüyordu. Binalar en fazla iki katlı, güvercinler taklacıydı. Arif abi iyi adamdı.” (s.21)
Tesadüf bu ya. Benim büyüdüğüm, çocukluğumun geçtiği Dilsizdere Çıkmazı’nda da kuşçu Arif abi vardı. O da iyi adamdı.
24 Eylül 2026
Söyleşilerde yazara, karakterlerinden birinin “aslında” kendisi olup olmadığı sorulmasa artık keşke. Ya da romandaki bir mekânın “gerçekten” var olup olmadığı… Keşke sorulmasa.
“Gerçek” bir mekân artık kurgunun konusu olmuşsa peşine düştüğünüz “gerçeklik” nedir? İnsan ne kendini ne de diğer “gerçek” şeyleri olduğu gibi yazamaz ki zaten. Kurgusal bir metinden bahsediyoruz nihayetinde. Haber metni değil muhatap olduğunuz metin. Anı, günlük, mektup değil. Kaldı ki insan anılarını yazarken bile bu tür soruları soran kişilerin kastettiği biçimde gerçekçi olamaz. İyi niyetle her şeyi gerçekten olduğu gibi yansıtmaya çalışsa bile hafızasının onu yanıltması kuvvetle muhtemeldir. Ne demişler: Hafıza-i beşer nisyan ile maluldür.
Sanat eseri (zaten) ham gerçeklikten başka bir gerçeklik yaratma işi değil midir? Michelangelo’nun Davut heykelinin “aslıyla” bir benzerliği var mı? Yok mu? Doğru soru: Bunun bir önemi var mı? Peki, Brueghel’in Babil Kulesi resmi? O “gerçek” bir mekân mı?
Bu gerçeklik meselesiyle her karşılaştığımda şu meşhur hikâye gelir aklıma.
Nakkaş bir ağacın karşısına geçmiş, boya ile “tıpkısını” çizmiş. Öylesine çizmiş ki resmi gören kuşlar ağaca konmaya kalkışmış. Derken oradan bir köylü geçiyormuş, ağaç resmine bakıp sormuş: “Bu ne?”
Nakkaş çok kızmış bu soruya. “Be adam, gözün kör mü, bunun bir ağaç olduğunu kuş beyinli kuşlar bile anladı,” demiş.
Bilge köylü başını sallamış: “Boşuna zahmet etmişsin, o ağaç zaten var.”
Ya, işte böyle gönül dostlarım.
25 Eylül 2026
42 yıl insanlar arasında yaşadı Derviş. O zamanlar adı Derviş değildi, herkes gibi bir ismi vardı. Sıradan.
42 yıl boyunca insanlar arasında yaşarken dinledi hep Derviş, az konuştu. Sonra dağa çekildi. Arada kasabaya iner, vaaz verirdi. İnsanlar böyle derdi, yoksa onun vaaz vermek gibi bir derdi yoktu. O sadece konuşurdu, ihtiyaç duyduğunda yapardı bunu. Çok seyrek de olsa yazardı. Yazdıklarını da çoğu zaman rüzgâra bırakırdı. Havada uçuşan, salınan, kuşlar gibi çalılara konup kalkan kâğıtlara bakıp “sözcükler uçuyor” derdi. Hoşuna giderdi bu, ağız dolusu gülerdi.
Kasabadaki konuşmalarında her şeyden bahsederdi. Mevsimlerden, yalnızlıktan, kuşlardan, yemeklerden, meyvelerden ve kara ekmekten ve ölümden. Başlarda kimse ilgi duymaz, sonra birer ikişer çevresini sarardı ahali. Sonu da böyle geldi. Tanrıdan, cennetten, cehennemden bahsettiği bir vaazında meczubun biri bıçakladı Derviş’i. Cennet yok, demişti Derviş o gün. Saldırganın bütün dünyası yıkılmıştı. Bağırdı: “Cennet yoksa cehennem de yok, o zaman ben bunca yıl boşuna mı uydum tanrının buyruklarına Derviş? Günahkârlarla benim aramda bir fark olmayacak mı yani?”
Derviş sakince yanıtladı onu: “Sen zaten bu söylediklerini düşündüğün andan itibaren cehennemdesin. Başkasını bilmem ama senin için var cehennem.”
Adam kuşağından bıçağı çıkarıp Derviş’in boynunu kesti. Hiç kıpırdamadı Derviş, direnmedi. Göğe baktı son kez, uçan sözcükleri gördü, gülümsedi.
Vaazlarında her şeyden bahsederdi. Çocuklardan, neşeden, kedilerden, yemişlerden, çöllerden ve göllerden ve ölümden. Galiba en çok ölümden bahsederdi. Günümüze kalan az sayıdaki el yazmalarında durum böyle en azından. En çok ölüm üzerine düşündüğü görülüyor.
Bir yerde şöyle yazmış: “Ölüm geçti. Şimdi sırada hayat var.”
Neşeli olmanın önemine değindiği bir el yazmasında, birdenbire şöyle yazıyor mesela: “Ölüm kuşları her gün dünyamıza konup kalkıyor. Neşemize bakıp hüzünleniyorlar. Çünkü onlar da istemiyor aslında…” (buradan sonrası okunmuyor)
Bir başka yerde, “Ölüm kış gibidir, hep erken gelir,” diye yazmış.
Derviş’in mezarının Sivrihisar’da olduğu düşünülüyor.
Ak sakallıymış. Kısa boylu, tıknaz. Görenler öyle söylüyor.
26 Eylül 2026
Göz misafiri (kamyon arkası): Ayak herkeste var sen namınla yürü.
Kulak misafiri (balıkçıda): Köpek balığına kafa atan palamut burdaaa!
27 Eylül 2026
“Türk öykücülüğünün önemli isimlerinden Cemil Kavukçu, yeni kitap yayımlamama kararı aldığını Edebiyat Haber’e açıkladı.”
Önemli bir haber bu, üzücü de. Çünkü biz bencil okurlar, sevdiğimiz yazarların hep yazmasını, hep yayımlamasını isteriz.
Daha önce de yazmışımdır. Türk edebiyatının yaşayan en önemli öykücüsüdür Kavukçu. En büyük ustasıdır. Söylemeye gerek var mı, bu benim öznel görüşüm elbette. Yarattığı öykü evreniyle, yayımladığı kitapların niteliği ve niceliğiyle, genç öykücülere verdiği destekle bir bütün olarak bu makamı hak etmiştir Cemil Bey.
Haberde şöyle deniyor: Yazmayı sürdüreceğini belirten Kavukçu, “Karanlığın Rengi son kitabım olacak,” dedi. Kararı, yazmayı bırakacağı anlamına gelmiyor; okuruyla yeni kitaplar aracılığıyla buluşmayacağını ifade ediyor.
Peki, dergilerde öykülerini yayımlayacak mı Kavukçu? Bunu net olarak anlayamadım ben. Umarım yayımlar.
Peki, bir yazar neden bırakır yazdıklarını yayımlatmayı? Bunun birçok nedeni olabilir. Sıkılmıştır, bıkmıştır, hayal kırıklığına uğramıştır, kitaplarının okurda eskisi gibi heyecan yaratmadığını düşünüyordur, yayımlatmak önemini yitirmiştir, sadece yazmak yeterli geliyordur… Bunların biri, birkaçı ya da hepsi birden geçerli olabilir. Cemil Kavukçu neden böyle bir karar aldı, bilmiyorum.
Kitabı çıktığında heyecanlandığım yazar sayısı bir elin parmaklarını geçmez. Onlardan biri de gitmiş oldu şimdi. Üzgünüm.
Yapacak bir şey yok, hem de var. Cemil Kavukçu’nun elimizdeki kitaplarını tekrar okumak. Kış uzun, vaktimiz bol olacak.
29 Eylül 2026
Yarın Dünya Çeviri Günü.
Yirmi yıl oldu okulu bitireli, yirmi yıldır uğraşıyorum kurtulmak için. Pek sevemedim, yanlış seçim yapmışım. Bana göre değilmiş meğer çevirmenlik.
Olsun, biz yine de veciz bir sözle kutlayalım günümüzü. Mücrim mütercimler için Umberto Eco’dan gelsin: “Çeviri, başarısızlık sanatıdır.”
Onur Çalı
