13 Kasım 2026

Derviş çiçeklerle, kedilerle ve ağaçlarla konuşmaya başladığında daha dağlara çekilmemişti. Fakat inzivaya çekildikten sonra bir şey değişti: Çiçekler, kediler ve ağaçlar da onunla konuşmaya başladı. Derviş’in yalnızlığı kalmadı. Neler konuştular derseniz, insanlar neler konuşuyorsa onları konuştular: Hava durumu, hâl hatır sorma, günlük işler, hayat, ölüm, sonbahar…

Bir keresinde Derviş, sırf meraktan, sonbaharda sararıp düşen yapraklara üzgün olup olmadıklarını sordu. Yapraklar çok şaşırdılar bu soruya. Kuruyup gazel olmanın ölüme denk olduğunu düşünüyordu Derviş. Oysa yapraklar öyle düşünmüyordu. Üzgün değillerdi, korkmuyorlardı, sonra ne olacağını, başlarına ne geleceğini merak etmiyor, endişelenmiyorlardı… Böylece Derviş’in ölüm korkusu biraz hafifledi ama tamamen geçmedi tabii. Çünkü insan –yaprakların ağaçların bulutların kedilerin çiçeklerin aksine– ölümü düşünendir. Çünkü insan ölümle düşüp kalkandır. İnsan denen nanenin en isabetli tanımı da budur.

***

Derviş yeterli dini eğitim almamış olmasına hep hayıflandı. Hoş, Derviş hiçbir alanda yeterli eğitim alamamıştı. Yeterli eğitim ne demek, onu da tam kestiremiyordu ama bildiği, emin olduğu bir şey vardı ki o da çok cahil olduğuydu.

Derviş ilk gençlik günlerinde Hazreti Musa’yla ilgili biyografik bir Fransız romanı okuduğunda ilk inanç krizini yaşadı. Günlerce sürdü sallantı: Bölük pörçük uykular, kötü rüyalar, düşünme yolunun tıkanması, çıkmaz sokaklar… Romanda anlatılanlar aklından çıkmıyordu genç Derviş’in. Sonra okudukça daha da etkilendi Musa’dan. Hoş, Derviş bütün yalvaçları severdi. Hayatlarını merakla ve heyecanla (bir roman gibi) okumaya bayılırdı. Genç ölen bir şairin dizelerinden ilhamla şöyle demeyi çok severdi: Biz bütün aile zaten biraz, peygamberleri de kedileri de çok severiz.

Ama yine şiirdeki gibi, Derviş bir kez olsun namaz kılmış değildi. Övünmüyordu bununla, ama durum buydu. Bununla birlikte Derviş ibadethaneleri çok severdi. Camilere gidip oturmuşluğu çoktur.

14 Kasım 2026

Kulak misafiri: Taht yok, padişah çok.

Göz misafiri: Bana hiç gelmeyen birinin başkasına gidişini izledim bunu size nasıl izah edeyim. (Not: “Üçüncü Şahsın Şiiri” sanki bu duvar yazısına yanıt gibi, değil mi?)

15 Kasım 2026

Nasrettin Hoca aradı. Kötü hikâyelerde telefon acı acı çaldı derler ya, harbiden öyle hissettim. Çalışında meymenet yoktu, zil sesini değiştireyim diye düşündüm. Düşünüp dururken telefonu geç açınca ilk zılgıtı yedim Hoca’dan.

Hayırdır dedi, fotoğraf çekmekten telefonu açmaya fırsat bulamadın herhalde. Instagram’dan görüyorum, ne o pozlar, büyükşehirden sahil kasabasına yerleşen sonradan görme tipler gibi… Japon turistlere döndün, otu boku çekip paylaşıyorsun. Kedi medi, deniz. Aman ne ilginç!

Yok Hocam, kem küm filan.

Bu seferki karın ağrısı yayınevleriymiş Hoca’nın. Hepsi ayrı tuhafmış. Dosya göndermek, cevap almak, yayımlatmak… Bir sürü iş bilmez çoluk çocuğu editör diye işe almışlarmış. Onların yaptığı işi Hoca serçe parmağıyla yaparmış. Aslında serçe parmağı yerine başka bir şey dedi, ama şimdi söylersem ayıp olur.

Ayrıca kitap yayımlanınca da iş bitmiyormuş, ilgilenen yokmuş. Bilgi vermek zaten hak getireymiş. Aylar geçmiş, daha son kitabının telifini bile vermemişler. Falan filan.

Telif yatınca seni rakıya götüreceğim ha, diye güldü. Hoca’nın bu ani duygu değişimleri meşhurdur. Söverken sever, severken azarlar…

Zaten anca bi akşamlık rakı masasına yeter o telif diye tısladı finalde.

E, peki ne yapalım?

Yayınevi kuracakmışız, dergi çıkaracakmışız. Hatta aynı isimle (isim olarak da “Boş Eşeğe Ters Bin” düşünmüş, eyvah!) kitap-kafe bile açabilirmişiz.

Gayet iyi anlamıştım Hoca’yı. Buna edebiyat literatüründe Yayınevi Kurma Sendromu (YKS) denirdi ve her yazar, hayatının bir döneminde muhakkak bu illete tutulurdu. Tedavisi de çok basitti. Zaten itiraz edecek olsam bir ton laf işitecektim. O yüzden hiç ses etmedim, olur Hocam kuralım, açalım yayınevini, ortamlara akalım diye sırıttım telefonda.

Allahtan Hoca görmedi.

***

Tedavisi çok basitti YKS’nin: Yayınevi kurmak. Daha doğrusu işe girişmek. İsviçreli bilim adamlarının yaptığı bir araştırmaya göre yayınevi kurmaya karar verenlerin %95,3’ü birkaç gün sonra vazgeçiyormuş bu işten. Bilim yalan söylemez.

Ben de bilime güvendim, Edremit’ten uçağa atlayıp soluğu Hoca’nın yanında aldım. Meyhaneye gittik tabii. Yine İsviçreli bilim adamlarının yaptığı bir araştırmaya göre yayınevlerinin %87,6’sı meyhanelerde kuruluyormuş. Bilim yalan söylemez.

Rakımızı söyledik, mezelerden biraz çöplendik ve asıl konumuza geldik. Hoca’nın gözü korksun da vazgeçsin diye çantamdan büyükçe bir dosya çıkarıp masanın ortasına silah gibi yatırdım. Not defterini açtım, kocaman harflerle BOŞ EŞEĞE TERS BİN YAYINEVİ yazdım. Evet hocam dedim, ne yapıyoruz? Parayı nerden bulacağız? Yapılacak edilecek resmi işler işte bu klasörde. Nereden başlayalım?

Hoca sıkılınca hep sakalını kaşır. Yine öyle yaptı. Dur hele dedi, şu zıkkımı boğazımıza dizme. Hele bi yiyip içelim, meyve faslında konuşuruz bunları. Kadehini kaldırdı, dibini masaya vurdu, ilk dublenin yarısını bir dikişte yuttu. İçimden, tamam dedim, oldu bu iş.

Tahmin ettiğim gibi oldu, yemek bitip de meyve ikramı geldiğinde Hoca benimle Dikili’ye gelmek istediğini söyledi, Mansur Yavaş hakkında birkaç güzel söz söyledi, Ankara’nın artık çekilmez olduğundan dem vurdu, “Beşiktaş’ın yeni golcüsü sağlam topçu ha,” bile dedi ama yayınevi konusunun y’sinden bile bahsetmedi bir daha.

Şimdi ben bu satırları yazarken Hoca kış güneşinin tadını çıkarıyor. Elinde siyah Carlsberg kutu, kıyıdan olta sallayan gençlere bir şeyler anlatıp göbeğini hoplata hoplata, sakalını titrete titrete gülüyor.

Amma kafa şişirdik: Boş Eşeğe Ters Bin projesi (allahım sana şükürler olsun) başlamadan bitti.

Hamiş: Yazıyı bitirdikten yarım saat sonra Hoca, talikaya binmiş beyzade gibi yaylana yaylana yürüyerek yanıma geldi. Çocuklar gibi şendi. Telif yatmış oğlum dedi, akşama seni rakıya götürüyorum. Çetin’i ara dışardan yer ayırsın bize, sevdim ben orayı.

Tamam hocam, dedim. Yayınevi işini konuşuruz hem. Sırıttım.

Hoca’nın ne cevap verdiğini yazmayayım şimdi. Ayıp olur.

16 Kasım 2026

Yılan, yılan derisinden çantasını zarifçe önüne çekti, sandalyesini masaya yaklaştırdı, şifreyi girdi, çantayı açtı. Çantada yıllardır peşinde koştuğu şey vardı: Cennet bahçesinin tapusu. Sekreterini çağırdı, tapuyu uzattı, buna güzel bir çerçeve yaptıralım dedi. Böyle büyük adamların, pardon yılanların dilinde “yaptıralım” demek “yap” demekti tabii, lüzum var mı söylemeye? Onlar hep böyle konuşmaz mı: Şunu Yazı İşleri’ne gönderelim. Müvekkilim Candan Hanım’ı arayıp dava gününü hatırlatalım. Hafta sonu için Antalya’da güzel bir otelden yer ayırtalım. Falan filan.

Sekreter “tabii efendim” çekerek odadan geri geri çıktı.

Cennet tapusunun duvarda ne güzel duracağını düşündü Yılan, kristal küllüğü önüne çekip bir sigara yaktı.

17 Kasım 2026

“Yeni e” dergisinin son sayısında (sayı 94) dosya konusu Can Yücel. Şair İsmail Afacan, Can Baba’nın kızı Güzel Yücel Gier ile bir söyleşi yapmış. Şöyle diyor Güzel Hanım:

Şiirle yatar, şiirle kalkardı. Bir gün meyhaneden beyaz masa örtüsü getirmiş. Ben de uyuyorum o sırada. Kaldırdı, “Bak sana, çeyiz getirdim,” dedi. Ben tabii ne bileyim, ufağım o zaman. “Baba, bu ne şimdi?” dedim. Şiir yazmış masa örtüsüne, onu da eve getirmiş. Nereye bulsa şiirini yazardı. Yani bugün üç saat çalışacağım, beş saat çalışacağım gibi değil. O nasıl nefes alıyorsa, nasıl yemek yiyorsa, nasıl yemeği pişiriyorsa şiiri de öyle pişiriyordu.

18 Kasım 2026

Bilirsiniz, “kahvede oturan adam” diye bir tabir var. Bu tabiri hakirâne biçimde kullananlar, “göbeğini kaşıyan adam” gibi bir tatsızlık atfediyor kahvehanede oturan insanlara. İnsan derken erkekler hatta belli bir yaşın üstündeki erkekler kastediliyor elbette. Hatta bunun altını iyice çizmek isteyenler “kahvede oturan dayılar” da diyorlar.

Burada söz konusu olan oturmak eylemi değil elbette, biliyorum. Fakat yine de haksızlık ediliyor gibi geliyor bana. “Kahvede oturmak” çok eski bir eylem, gelenek. Ve illa bir olumsuzluk imlemek zorunda değil.

Aksine, boş zamanı olup oturan insanın, yani böyle bir lükse sahip kişinin başkalarına faydası bile olabilir. Olmasa bile, zararı olmaz en azından. Saatlerce oturur, oyun oynar, sohbet eder ve sonra kalkıp gider. Boş konuşmak, atıp tutmak, cahil cesareti, tembellik, uyuşukluk, rehavet, aylaklık, avarelik, vaktini boşa harcamak gibi şeylerin nedeni kahvehane değil sonuçta. Kahvehane bir sahne. Tıpkı dünyanın kendisi gibi.

Hem aylaklık neden kötü olsun. Çok az kişiye nasip olan bir lükstür o.

Bu muhabbet kahvesiz gitmez. Uşşak makamında bir türküyle kepenkleri kapatalım en iyisi:

Kadifeden kesesi, kahveden gelir sesi
Oturmuş kumar oynar, ciğerimin köşesi.

Onur Çalı